SWR 1.1 ไม่ได้แปลว่า “แรง”! … กับดักตัวเลขและเรื่องของ “อิมพีแดนซ์”

เวลาเราสร้างสายอากาศใช้เอง หรือติดตั้งสายอากาศต้นใหม่ สิ่งแรกที่เรามักจะทำคือการหยิบเครื่องวัด SWR ขึ้นมาเช็ค แล้วถ้าเข็มตกลงมาที่ 1.1:1 หรือ 1.2:1 เราก็มักจะยิ้มแก้มปริ พร้อมสรุปว่า “สายอากาศต้นนี้เทพแล้ว!”

แต่ช้าก่อนครับ… ในโลกของวิทยุสมัครเล่น มีความลับที่เครื่องวัด SWR บอกเราไม่หมด นั่นคือ “SWR สวย ไม่ได้การันตีว่าสายอากาศจะส่งไปได้ไกล” ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? วันนี้เรามาไขปริศนานี้ผ่านเรื่องของ “อิมพีแดนซ์” และเหตุผลทางเทคนิคแบบเข้าใจง่ายกันครับ

1. “อิมพีแดนซ์” จิ๊กซอว์ที่มองไม่เห็น

ทำไมเราต้องจูนให้ได้ SWR ต่ำๆ? คำตอบคือเรากำลังพยายามทำให้ อิมพีแดนซ์ (Impedance) ของสายอากาศเท่ากับค่ามาตรฐานของระบบคือ 50 Ohm (โอห์ม) ครับ

• เปรียบอิมพีแดนซ์เหมือน “ขนาดของท่อน้ำ”: เครื่องวิทยุเราคือท่อขนาด 50 Ohm (โอห์ม) และสายนำสัญญาณก็คือท่อขนาด 50 Ohm
• น้ำไหลสะดวก (SWR ต่ำ): เมื่อท่อสายอากาศปลายทางมีขนาด 50 Ohm พอดีกัน พลังงานจะไหลผ่านรอยต่อได้สะดวก
• น้ำทะลักกลับ (SWR สูง): หากอิมพีแดนซ์ของสายอากาศเพี้ยนไป (เช่น เป็น 100 Ohm หรือ 25 Ohm พลังงานจะ “กระฉอกกลับ” (Reflected Power) มาทำลายเครื่องส่งเราได้

ข้อควรระวัง: การที่ SWR สวย ไม่ได้หมายความว่าอิมพีแดนซ์ที่ปลายสายอากาศนั้นถูกต้องเสมอไป บางครั้งมันแค่ “พอดี” ที่หน้าเครื่องด้วยความบังเอิญ แต่ไม่ได้หมายความว่าสายอากาศนั้นจะแผ่กระจายคลื่นได้ดีครับ

2. กับดัก “Dummy Load” (ของดีที่ส่งใครไม่ได้)

รู้ไหมครับว่า Dummy Load (ตัวต้านทาน 50 Ohm ที่ใช้ทดสอบเครื่อง) เครื่องวัด SWR จะโชว์ค่า 1.1:1 แบบเป๊ะเวอร์! แต่ต่อให้คุณส่ง 100 วัตต์ลงไป พลังงานทั้งหมดจะกลายเป็น “ความร้อน” อยู่แค่ในตัวมันเอง ไม่ได้ถูกเปลี่ยนเป็น “คลื่นวิทยุ” กระจายออกไปหาเพื่อนสมาชิกเลย

บทเรียน: สายอากาศที่ SWR ต่ำเกินคาด บางครั้งอาจเกิดจากการใช้วัสดุที่นำไฟฟ้าไม่ดี หรือมีจุดลงกราวด์ที่สูญเสียพลังงานสูง พลังงานเลยกลายเป็นความร้อนทิ้งไป แทนที่จะออกอากาศครับ

3. ไฟฉายส่องฟ้า… พลังงานออกไป แต่ไปไม่ถูกที่

SWR บอกเราแค่ว่า “พลังงานไหลออกจากเครื่องได้ดี” เปรียบเหมือนเราเปิดไฟฉายแล้วหลอดไฟติดสว่างดี แต่สิ่งสำคัญกว่านั้นคือ “ลำแสงพุ่งไปทางไหน?”

• หากสายอากาศมีความสูงไม่พอ หรือวางในมุมที่ไม่เหมาะสม พลังงานอาจจะพุ่งขึ้นฟ้าหมด (High Take-off Angle) เพื่อนสมาชิกที่อยู่แนวราบเลยรับเราไม่ได้
• สายอากาศที่ “แรง” จริง คือสายอากาศที่ส่งพลังงานออกไปในมุมที่พุ่งไปหาขอบฟ้าเพื่อทำระยะทาง (DX) ไม่ใช่แค่มี SWR สวยครับ

4. สิ่งแวดล้อมและสายนำสัญญาณที่หลอกตา

บางครั้งสายนำสัญญาณที่เก่าหรือคุณภาพต่ำ จะ “หลอก” เครื่องวัด SWR โดยการดูดซับพลังงานที่สะท้อนกลับมาไว้ในตัวสายเอง ทำให้ที่หน้าเครื่องดูเหมือน SWR ดี แต่จริงๆ แล้วสัญญาณพุ่งไปไม่ถึงปลายสายอากาศด้วยซ้ำ

---

สรุป: แล้วเราควรดูอะไรบ้าง?

เพื่อให้สายอากาศของเราทำงานได้เต็มประสิทธิภาพจริงๆ จำไว้ว่า:

1. SWR คือความปลอดภัย: ทำให้เครื่องส่งไม่พัง (รักษาระดับ 1.1 – 1.5 ไว้ถือว่าดีมาก)
2. อิมพีแดนซ์คือความสมบูรณ์: การ Match ให้ได้ใกล้เคียง 50 Ohm ที่จุดป้อนสัญญาณจริงคือหัวใจสำคัญ
3. ความสูงคืออำนาจ: โดยเฉพาะย่าน VHF ยิ่งสูงยิ่งพ้นสิ่งกีดขวาง
4. การทดลองคือคำตอบ: เครื่องวัดที่ดีที่สุดคือ “การได้รับรายงานสัญญาณ (Signal Report)” จากเพื่อนสมาชิกจริงๆ ครับ
5. เครื่องมือที่ดีจะช่วยให้เราทำงานง่ายขึ้น ลองหา VNA มาลองใช้งานสักตัวจะเห้นอะไรมากขึ้น เดี่ยวนี้ของจีนไม่แพงมาก

“SWR คือความสบายใจ… แต่ประสิทธิภาพคือความภูมิใจของผู้เล่นวิทยุ” ขอให้สนุกกับการทดลองและทำสายอากาศใช้เองนะครับ! 73!